ریشه‌های همسویی آمریکا و اسرائیل؛ فقط لابی نیست
چرا آمریکا از اسرائیل حمایت می‌کند؟ بررسی نقش جنگ سرد، منافع امنیتی، همکاری فناوری، قانون برتری کیفی نظامی و انتقادهای وارد بر هر توضیح.
اگر توضیح را فقط در «قدرت لابی» بجویید، نیمی از تصویر را دیده‌اید. همسویی آمریکا و اسرائیل چند لایه دارد و هر لایه را پژوهشگران به شکلی وزن می‌دهند.
از ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۷؛ شروع محتاطانه
هری ترومن آمریکا را در ۱۹۴۸، چند دقیقه پس از اعلام تأسیس اسرائیل، به رسمیت شناخت. با این حال، در دهه‌های اول رابطه‌ی نظامی عمیق وجود نداشت. تا ۱۹۶۷ فرانسه تأمین‌کننده‌ی اصلی سلاح اسرائیل بود. آمریکا نیز در بحران سوئز ۱۹۵۶ به اسرائیل فشار آورد که عقب بنشیند.
جنگ سرد و نقطه‌ی عطف
بعد از جنگ ۱۹۶۷ و به‌ویژه ۱۹۷۳ رابطه تغییر کرد. با نزدیک شدن مصر و سوریه به شوروی، واشنگتن اسرائیل را سنگر قابل اعتمادی در برابر نفوذ شوروی دید. در جنگ ۱۹۷۳ آمریکا پل هوایی (عملیات نیکل گراس) برای تأمین سلاح ساخت. پس از آن، توافق کمپ دیوید (۱۹۷۸) مصر را هم به مدار آمریکا آورد و اسرائیل و مصر تا امروز از بزرگ‌ترین گیرندگان کمک نظامی آمریکا شدند.
ستون‌های امروز
- همکاری امنیتی و اطلاعاتی: تبادل اطلاعات، دفاع موشکی مشترک (گنبد آهنین، فلاخن داوود، پیکان) و عملیات سایبری مشترک.
- برتری کیفی نظامی (QME): از ۲۰۰۸ قانون آمریکا دولت را موظف می‌کند برتری فناورانه‌ی اسرائیل نسبت به همسایگانش را حفظ کند.
- کمک مالی: بر اساس یادداشت تفاهم ۲۰۱۶ دوران اوباما، آمریکا ۳۸ میلیارد دلار کمک نظامی برای ده سال (۲۰۱۹ تا ۲۰۲۸) به اسرائیل متعهد شد. بخش زیادی از این پول باید برای خرید تجهیزات آمریکایی خرج شود، که به صنعت دفاعی آمریکا هم می‌رسد.
- هم‌افزایی فناوری: اسرائیل در سایبر و فناوری نظامی شریک پیشرو است.
- همدلی عمومی و مذهبی: بخشی از مسیحیان اوانجلیکال و جامعه‌ی یهودی آمریکا حامی‌اند. بر اساس نظرسنجی‌ها، این همدلی در سال‌های اخیر میان نسل‌ها و احزاب یکسان نیست.
سه تفسیر رقیب
۱. واقع‌گرایی راهبردی: منافع مشترک (ایران، تروریسم، رقابت با شوروی) رابطه را می‌سازد. ۲. تفسیر لابی‌محور: میرشایمر و والت معتقدند نفوذ داخلی، آمریکا را به سیاستی می‌برد که هزینه‌اش از سودش بیشتر است. ۳. تفسیر هویتی و ارزشی: پیوند فرهنگی، مذهبی و دموکراسی مشترک (با این ادعا که دموکراسی‌ها همسو می‌شوند) رابطه را توضیح می‌دهد.
هر کدام شاهد دارد و ضعف. مثلاً واقع‌گرایی توضیح نمی‌دهد چرا حمایت گاهی فراتر از ضرورت راهبردی می‌رود؛ تفسیر لابی توضیح نمی‌دهد چرا آمریکا گاهی علیه خواسته‌ی اسرائیل عمل کرده (مثل فروش آواکس به عربستان در ۱۹۸۱ یا توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ با ایران).
زاویه‌ی ایرانی
برای خوانندگان ایرانی نکته‌ی مهم این است که تحلیل این رابطه با تأیید یا رد آن یکی نیست. شناخت منطق چندلایه‌ی آن، شرط فهم سیاست آمریکا در قبال ایران است، چه موافق این سیاست باشیم چه مخالف.